در نجف اشرف حوزه علميه نجف اشرف سابقه‌اى ديرينه و هزار ساله دارد . اين حوزه توسط شيخ‌الطائفه ابوجعفر محمدبن حسن طوسى در سال 488 ق . تأسيس گرديد . شيخ‌طوسى يكى از بزرگترين عالمان و فقيهان جهان اسلام به شمار مىرود . وى پس از مهاجرت از بغداد به نجف‌اشرف ، اين شهر را به عنوان پايگاه علمى و فكرى جهان تشيع در آورد و ميراث گرانقدر شيعه را با دانش گسترده خود بارور ساخت ، چنان كه طىّ سيزده سال كه او در اين حوزه علمى به تدريس و تأليف اشتغال داشت ، سيل طالبان علم به اين شهر سرازير گرديد . سخن در مورد سابقه حوزه علميه نجف و جوانب گوناگون آن ، از نظر تاريخى ، علمى ، ادبى و فنى ، چيزى نيست كه در اين مختصر بگنجد . چرا كه در هر گوشه اين شهر مدارس علميه‌اى وجود داشته و دارد كه صدها و هزارها طالب علم در آن مشغول تحصيل بوده و هستند و در تمامى زواياى محله‌هاى آن هزاران عالم ، فقيه ، مجتهد ، محدث ، اديب ، مورخ ، جغرافيدان ، رياضيدان و فيلسوف مىزيسته‌اند كه قابل شمارش نيست و بيان و قلم از ابلاغ آن عاجز است . اين شهر آرامگاه شخصيتى آسمانى و الهى است كه « باب علم پيامبران ( ص ) » بود و به بركت وجود او اين شهر به عنوان معدن علم ، حكمت ، سرچشمه معارف اسلامى ، از مهبط دانشمندان و فرزانگان شيعه هميشه استوار مانده است . حوزه كهنسال نجف از ديرباز مورد و هجوم و تاخت و تاز دشمنان اسلام و تشيع بوده و حوادث تلخ و ناگوارى بر آن رفته است . اما هميشه چون قافله‌اى استوار و دژى تسخيرناپذير در مقابل اين تهاجمات و حوادث وحشيانه و غارتگرانه و ضداسلامى و شيعى مقاومت كرده و نستوه و پا برجا باقى مانده است . به رغم همه آن تهديدات ، هجوم‌ها و تضييفاتى كه براى آن به وسيله دشمنان و حكومتهايش آمده ، بيش از بيش به حيات فكرى ، فرهنگى ، علمى و رسالت عالم‌پرورى خود ادامه داده است . در حقيقت حوزه علميه نجف‌اشرف در جهان اسلام عموماً و در تشيع خصوصاً ، هميشه به عنوان پيشقراول دانش ، فرهنگ و تمدن مطرح بوده و گوى سبقت از ديگر مراكز علمى جهان اسلام ربوده است .